Bizim dövrümüzdə hər gün milyardlarla cümlə danışanların sözləri şəklində yayılır. Amma Quran mətni elə xüsusiyyətlərə malikdir ki, “ən yaxşı söz”ü öz vəsfində bəyan edir. Bu vəsf Quran məfhumlarının ölməzliyi ilə yanaşı, müxtəlif cəhətlərdən diqqəti çəkir.
“Hədis” söz və danışmaq deməkdir “Allah ən yaxşı hədisi nazil etmişdir” (Zumər, 23) ayəsindəki hədisdən məqsəd Qurandır. Quranın “ən yaxşı hədis” olması əhatəliliyi, doğruluğu, möhkəmliyi, bəlağəti və fəsahəti ilə bağlıdır.
1_ Quranın əhatəliyi: Yəni Quran insanların hidayəti və inkişafı üçün təsirli olan hər şeyi özündə ehtiva edir. Bu baxımdan da məsələyə nəzər sala bilərik ki, Quran ən sonuncu nazil olan kitab olduğundan özündən əvvəl nazil olmuş səmavi kitabların hidayətlə bağlı bütün məsələlərini özündə ehtiva edir.
2_ Quranın haqq olması: “De: “Haqq (islam) gəldi, batil (şirk və küfr) yox oldu. Çünki batil (öz-özlüyündə) yoxluğa (heçliyə) məhkumdur!” (İsra, 81). Batil həmişə sonda haqqa məğlub olur və məhv olur. Quranın haqq olmasının səbəbi budur. Yəni Quran haqdır və haqq həmişə qalib gəlir. Nəticədə, Quran batillə qarşıdurmada qalib gəlir və Quranın nuru sönməz. Onlar Allahın nurunu öz ağızları ilə söndürmək istəyirlər və indi kafirlərin xoşuna gəlməsə də, Allah Öz nurunu tamamlayacaqdır” (Səff, 8).
3_ Quranın mökməmliyi: Quranın möhkəmliyi ona görədir ki, o, sonuncu ilahi kitabdır və onda heç bir dəyişiklik baş verməmişdir. Həmçinin Qurandan sonra başqa bir kitab nazil olmayacaqdır. Bu yazıdan başa düşürük ki, Quran əbədi olaraq möhkəm və sabit olacaqdır.
4_ Fəsahət və bəlağət: Quranda Allahın kəlamının cəzzablığı və gözəlliyi deməkdir. Çox yüksək bilik tələb edən bir məsələ haqqında danışarkən, təbii olaraq sizin danışığınızın da söz səviyyəsi yüksək olmalıdır. Siz küçədə, bazarda insanların istifadə etdiyi ədəbiyyatdan istifadə edə bilməzsiniz. Ona görə də Biz Quranı fəsahətli və bəlağətli nazil etdik. Çox sadə bir şəkildə fəsahətli və bəlağətli, dedikdə, Quran yüksək elm və mərifət səviyyəsində olsa da, elə danışır ki, bütün insanlar onu ilk baxışdan anlayacaqlar.
Bu ayədəki “mütəşabih” kəlməsi ayələrin bir-birinə bənzədiyini bildirir ki, bu da bütün ayələrin sifətidir.
Buradakı “oxşar” mənası müxtəlif hissələri bir-biri ilə eyni və ahəngdar olan, onun arasında heç bir ziddiyyət və fərq olmayan, yaxşı və ya pis tərəfi olmayan, lakin biri digərindən üstün olan sözdür.
Bu, insanların sözünün tam əksidir. Nə qədər diqqət yetirilsə də, genişləndikdə, qəsdən və ya bilməyərəkdən onda fərqliliklər, ziddiyyətlər tapılacaqdır. Böyüklərin sadə dildə, hətta poetik dildə qələmə aldığı əsərləri tədqiq etdikdə, yəqin ki, kitabın əvvəli ilə sonunun və ya əksinə, zidd olduğunu görürük. Amma Allahın kəlamları və Qurani-Kərim belə deyil. Onun bütün ayələrində hökm sürən qeyri-adi məfhumlar əlaqəsi və bənzərsiz məna onun insan sözü olmadığını sübut edir.
Bu ayədə qeyd olunan “Məsani” meyl etmək deməkdir. Yəni Quran ayələri bir-birinə meyllidir. Bəzi ayələr isə başqalarını təfsir edir. Başqa sözlə bir məfhumu müxtəlif söz və ifadələr şəklində təkrar edir. Bu söz müxtəlif mövzularda hekayələrin, lətifələrin, moizələrin və nəsihətlərin təkrarına aid ola bilər. Ancaq təkrar edilməsi heç vaxt sıxıcı deyil, lakin həyəcan verici və enerjili olur./iqna